Prawdopodobnie doskonale już wiecie, że jelita to centrum naszego zdrowia. Jednak czy kiedykolwiek zastanawialiście się, skąd pochodzi to stwierdzenie? Ze względu na swoją ogromną powierzchnię – jelito ma ok. 8 m długości i może osiągnąć powierzchnię ok. 400 m² (jest mniej więcej wielkości kortu tenisowego). Jelito musi być gotowe do walki i odpierania ewentualnych najeźdźców. Ta obrona składa się z kilku mechanizmów. W tkance jelitowej znajduje się około 80% naszych komórek odpornościowych do walki z inwazyjnymi bakteriami lub wirusami. Żyje w nich również duża liczba mikroorganizmów, które odgrywają niezwykle ważną rolę. Nasze bakterie jelitowe są w stanie wypierać i zwalczać bakterie chorobotwórcze oraz wirusy za pomocą różnych mechanizmów.

Misja: wykrycie złoczyńców

Nasz mikrobiom jelitowy jest bardzo złożony. Od 500 do 1000 różnych gatunków bakterii kolonizuje różne odcinki jelit człowieka. Przynoszą one ogromne pozytywne skutki dla gospodarza – pod warunkiem, że mamy zachowaną eubiozę tzn. prawidłową, harmonijną kompozycję bakterii bytujących w naszym organizmie. Mikrobiom jelitowy może na wiele sposobów pomóc w poprawie zdrowia naszych jelit i reszty naszego organizmu. Bardzo ogólne pozytywne efekty to np. wzmocnienie bariery jelitowej. Niektóre bakterie jelitowe są w stanie zwiększyć produkcję śluzu w jelitach. Stanowi on ważną barierę przed atakującymi drobnoustrojami, a także zawiera substancje przeciwwirusowe lub przeciwbakteryjne. Jest wśród nich: wydzielnicza immunoglobulina A, która pomaga zidentyfikować naszemu organizmowi „złoczyńców”. Oprócz zwiększania produkcji śluzu dobre bakterie jelitowe mogą również przyczepiać się do receptorów w ścianie naszego jelita. W rezultacie miejsca te nie są już dostępne dla innych, szkodliwych wirusów lub bakterii. To ważna pomoc dla naszego układu odpornościowego.

Misja: zapobieganie w rozprzestrzenianiu się wirusów

Różne gatunki bakterii, a zwłaszcza szczepy bakteryjne są przygotowane do specyficznych mechanizmów obronnych. Dzięki nim mogą podejmować działania przeciwko inwazyjnym wirusom i niszczyć je lub zapobiegać przenikaniu do komórek naszego ciała. Poprzez tak zwane „pułapki”, bakterie pomagają naszemu układowi odpornościowemu łapać i zatrzymywać wirusy. Dzieje się to za pośrednictwem dłuższych łańcuchów cukrowych, tak zwanych łańcuchów polisacharydowych. Inne bakterie są zdolne do uwalniania od wewnątrz specjalnych substancji przeciwwirusowych. Należą do nich bardzo małe cząsteczki, takie jak nadtlenek wodoru, czy kwas mlekowy, ale także większe związki aminokwasowe (peptydy) zwane bakteriocynami. Substancje te mogą zapobiegać replikacji, czyli namnażaniu wirusów w komórce. Zapobiega to infekowaniu nowych komórek i dalszemu rozprzestrzenianiu się wirusa. Bakterie mają też inną zdolność: mogą być w bezpośrednim kontakcie i wymieniać informacje z naszym układem odpornościowym. Mogą to robić na przykład za pośrednictwem komórek dendrytycznych w naszych jelitach. Są to komórki odpornościowe w kształcie gwiazdy, które patrolują nasze ciała. Dzięki swoim przedłużeniom mogą przenikać przez ścianę naszego jelita. W zależności od bakterii, z którymi się komunikują, otrzymują różne sygnały i informacje, które przekazują innym komórkom. Może to prowadzić do modulacji układu odpornościowego, a nasze komórki odpornościowe zostają odpowiednio wcześniej zaalarmowane, co wzmacnia układ odpornościowy.

Misja: nie dopuścić wirusa do organizmu

Wiele badań wykazało już pewne pozytywne skutki podawania wieloszczepowych probiotyków lub korzystnych bakterii jelitowych podczas infekcji wirusowych. Niektóre szczepy bakteryjne są  specjalistami w tej kwestii: dla przykładu, szczep bakteryjny Lactobacillus rhamnosus SP1  może zmniejszać częstotliwość, czas trwania i nasilenie biegunek w zakażeniach rotawirusem (Pant 2007). Ponadto podanie go w formie aktywnej przez przewód pokarmowy pomaga złagodzić objawy zakażenia grypą typu A oraz do niższego obciążenia wirusem w tkance płucnej (Kawase 2010). Jednak nie tylko doraźna terapia w trakcie infekcji przynosi pozytywne skutki. Również profilaktyka może przynieść niesamowite rezultaty (Villen 2012). Podanie Lactobacillus rhamnosus CRL 1505 zmniejszyło zmiany w tkance płucnej i uregulowało wytwarzanie cytokin przeciwwirusowych. Oznacza to, że zapobiegawcze przyjmowanie bakterii skutkowało mniejszym uszkodzeniem tkanki płucnej podczas infekcji wirusowej. Również B. animalis ssp. lactis DSM 15954 jest profesjonalistą w obronie wirusowej. Podawanie jej spowodowało znaczne zmniejszenie infekcji dróg oddechowych u zdrowych noworodków (Taipale 2011). Połączenie Lactobacillus rhamnosus SP1 i Bifidobacterium animalis ssp. lactis DSM 15954 było w stanie znacząco skrócić czas trwania infekcji górnych dróg oddechowych oraz ich nasilenie (Smith 2013). Wyniki te pokazują niesamowite możliwości, jakie mają nasi mieszkańcy jelit.

Misja: dobra komunikacja to podstawa

Zastanawialiście się pewnie, czy bakterie jelitowe są w stanie podjąć działania przeciwko wirusom poza naszymi jelitami, także w innych częściach ciała. To ważna kwestia. Wykazano, że jelita są połączone z resztą naszego ciała za pomocą różnych osi. Oś jelito-mózg lub oś jelito-wątroba to dobrze znane przykłady pokazujące, że nasz mikrobiom jelitowy ma duży wpływ na nasze zdrowie. Może mieć także pozytywny wpływ na inną, mało znaną oś jelito-płuca. Badania wymienione powyżej wyraźnie pokazują pozytywny wpływ naszych bakterii jelitowych na infekcje płuc. Tym samym wyraźnie pokazują, że zachodzi wymiana między naszymi jelitami a płucami za pośrednictwem komórek odpornościowych. Bakterie jelitowe są w stanie wymieniać informacje z naszymi komórkami odpornościowymi. Ta informacja, przekazywana komórkom układu odpornościowego, prowadzi między innymi do wzrostu liczby komórek NK i zwiększonej aktywności makrofagów w płucach. Te typy komórek są szczególnie odpowiedzialne za szybkie niszczenie „najeźdźców”, a tym samym zapobiegają rozprzestrzenianiu się wirusów daleko do wewnątrz tkanki płuc, gdzie mogą się rozprzestrzeniać i namnażać.

Czytaj naszego bloga i poznaj wszystkich superbohaterów mieszkających w naszych jelitach.

Pozostałe artykuły